was successfully added to your cart.

Ontwikkelingen

Word geen Christopher Wylie, word een zelfbewust ontwerper.

By 19 March 2018 No Comments
time-1

“Wie ik vertrouw?”, herhaalt Christopher Wylie de vraag zo langzaam dat je ondertussen z’n hersenen hoort kraken. Na wat gestotter komt het hoge woord eruit: “Ik wil niet zeggen dat ik niemand vertrouw. Laat ik zeggen dat ik door het leven ga met een gezonde dosis scepsis”. Kortom: Wylie vertrouwt niemand.

Christopher Wylie is een Canadees datawetenschapper die tot eind 2014 bij Cambridge Analytica werkte. Toen hij onlangs hoorde dat zijn bedrijf ontkende grote hoeveelheden data van Facebook gekocht te hebben, trok hij aan de bel. Afgelopen weekend verscheen een interview met hem in de Britse krant The Guardian. Zijn verhaal sloeg in als een bom.

Hij bevestigt wat journalist Mattathias Schwartz vorig jaar bij The Intercept_ beweerde: Facebook doet met jouw en mijn data wat het wil (en volgens de voorwaarden niet màg doen). Voor één miljoen dollar kreeg Cambridge Analytica data van zo’n dertig tot vijftig miljoen Facebook-gebruikers in handen. Alle data, ook de privé-berichten. Op basis daarvan ontwikkelde het Amerikaanse bedrijf manieren om kiezers te beïnvloeden. Dat is niet verboden, liegen wel. Daarom trok Wylie aan de bel.

In de Tegenlicht-uitzending ‘Kwestie van Vertrouwen’ van 10 september 2017 legt de Poolse psycholoog Michał Kosiński, assistent hoogleraar aan Stanford, uit hoe Cambridge Analytica te werk gaat. Kosiński kan het weten. In zijn studententijd werkte hij bij Cambridge University aan de fundamenten van het systeem dat door het Amerikaanse bedrijf wordt gebruikt. In Tegenlicht gelooft Kosiński in de positieve kanten van zijn werk. Dataprofielen kunnen ons beter inzicht geven in menselijk gedrag en dat kan gebruikt worden om de wereld te veranderen.

Vooralsnog heeft zijn werk invloed gehad op de verkiezing van Donald Trump als Amerikaanse president én de keuze voor Brexit. Politieke voorkeur bepaalt of dat een positief of negatief effect is.

De vraag is of het uitgangspunt van Kosiński klopt: leveren data en systemen om die te verwerken een beter inzicht op in menselijk gedrag en de wereld om ons heen?

Mijn antwoord? Nee.

Het idee om op basis van grote hoeveelheden kwantitatieve data iets over mensen te zeggen is niet nieuw. In de prachtige documentaire ‘Century of the Self’ (2002) gaat de Britse journalist en filmmaker Adam Curtis op zoek naar de invloed van psychologie van Sigmund Freud op marketing en de manier waarop in het westen na de tweede wereldoorlog consumentenprofielen werden opgesteld op basis van allerlei psychologische aannames omgezet in harde, meetbare data.

Die data werden gebruikt om producten te verkopen. De afgelopen vijftig jaar zijn we steeds meer in de persona gaan geloven die bedrijven met onze data hebben opgesteld. We zijn onze persona geworden.

De manieren waarop Cambridge Analytica mensen overhaalt bepaalde keuzes te maken, is niet nieuw. Een platform als Facebook maakt het wél eenvoudiger om nog grotere hoeveelheden data te delven. We voeren ze zelf in.

Ben ik mijn Facebookprofiel? Nee. Mijn zoekopdrachten bij Google? Nee. Producten die ik koop bij Amazon? Nee. En ik ben ook niet het profiel dat op basis van al deze data wordt opgesteld. Maakt het profiel mijn leven eenvoudiger? Oh, vast wel. Maar eenvoud en gemak komen met een prijs. Langzaam worden er, vrij naar Marshall McLuhan, delen van mijn leven geamputeerd zonder dat ik het zelf doorhebt.

De keuzes die ontwerpers maken, spelen daarin een essentiële rol. Wylie vertrouwt niemand, omdat hij zichzelf niet vertrouwt. Zonder enige scrupules heeft hij algoritmes geprogrammeerd die mensen op hun zwakste plekken pakken. De ontwerpers van Facebook hebben algoritmes gemaakt die mensen verleiden alles over henzelf te delen én zich te verliezen in trivialiteiten in plaats van het overzicht te behouden.

Dat kan anders.

Als designer kun je stoppen met het maken van persona’s, de klassieke manier om grote groepen potentiële gebruikers te reduceren tot een paar gedragingen, én kun je nadenken over de grote gevolgen van de kleine ontwerpbeslissingen die je neemt. Dat geeft je de controle terug over je eigen werk en stelt je in staat zelf keuzes te maken over wat je wel en niet ontwerpt.

Word geen Wylie, word een zelfbewust ontwerper.

Doe je mee?

Verder lezen en kijken
Website van Cambridge Analytica: cambridgeanalytica.org.
‘The Cambridge Analytica Files’ van The Guardian is een lopend dossier: theguardian.com/news/series/cambridge-analytica-files (inclusief interview met Christopher Wylie).
Mattathias Schwartz (2017). ‘Facebook Failed to Protect 30 Million Users from having their data Harvasted by Trump Campaign Affiliate’. The Intercept_, March 30 2017. (link)
Jos de Putter (2017). ‘Kwestie van Vertrouwen’. VPRO Tegenlicht, 10 september 2017. (Link)
Adam Curtis (2002). ‘Century of the Self’. documentary, BBC. (Link)
Voor webzine FRNKFRT schreef ik vorig jaar over de manier waarop het normalisatieproces in onze maatschappij ervoor zorgt dat iedereen die afwijkt van de standaard zich steeds minder thuisvoelt: ‘Doe Normaal of Rot Op‘.

Theo Ploeg

About Theo Ploeg

Dedicated accelerationist en fictional sociologist. Vertelt verhalen over mogelijke toekomst én is gelukkig in het extreme nu. Onderzoekt de toekomst van design en de kunst van het leven in een versnellende wereld bij Studio Hyperspace, doceert onder andere bij Maastricht Academy of Media, Design and Technology. Volg hem op twitter: @theoploeg.

Leave a Reply