was successfully added to your cart.

Ontwikkelingen

Possessed: gitzwart pleidooi om de toekomst te verbeelden

Deze week verscheen ‘Possessed’. Een artistieke documentaire van designduo Metahaven en documentairemaker Rob Schröder over de verstrengeling van onze digitale schijnwereld en de verschrikkingen van de realiteit. Gitzwart met een sprankje hoop.

“I think the very first steps to get into the future today has to do with imagining it […] stepping into the door to the future that might be opened up is [like] a leap of faith”, zeggen Alex Williams en Nick Srnicek ergens op driekwart van ‘Possessed’. Die positieve woorden zijn bittere noodzaak, want tot dan toe is de film een opeenstapeling van apocalyptische beelden en teksten. Het oordeel van VPRO Cinema is dan ook niet mals: “De kille, overgestileerde leegte naast pretentieuze teksten bij een bombardement van cliché-beelden maken ‘Possessed’ tot een afstandelijke, moralistische preek die eerder afstoot dan aanspreekt.”

Die pretentieuze teksten komen van Williams en Srnicek, twee van de meest invloedrijke academici van het moment. Samen schreven ze in 2013 ‘#ACCELERATE: Manifesto for an accelerationist politics’, een eigentijdse en positieve interpretatie van het midden jaren negentig populair geworden denkstroming accelerationism. In 2015 publiceerde het duo ‘Inventing the future: postcapitalism and a world without work’. Dat boek bombardeerde Williams (University of East Anglia) en Srnicek (King’s College London) tot academische rocksterren.

fa740571-ef66-43ad-805a-497d38d1efb1
Past uitstekend bij de status van Metahaven. Het designbureau van Vinca Kruk en Daniël van der Velden bevindt zich ergens in het schemergebied tussen design, kunst, popcultuur en activisme. Kruk en Van der Velden bedachten het idee achter ‘Possessed’, dat ontstond als onderdeel van het project Bold Tendencies. Destijds als een collectie kledingstukken met intense patronen, gebaseerd op de rasters en grids van gadgets en mobiele telefoons, waarin rampspoed wordt gecombineerd met spookachtige motieven uit onzekere toekomsten. Het werk werd tentoongesteld als een installatie met een beklemmende soundtrack van muzikante Lauren Halo. Samen met documentairemaker Rob Schröder (Ouwehoeren) kreeg ‘Possessed’ de huidige vorm: die van poëtische essayfilm.

Daarvan verschenen er al eerder twee: ‘The Sprawl (Propaganda about Propaganda)’ (2016) en ‘Information Skies’ (2017). Met elke docu wordt het eindresultaat artistieker en abstracter. In ‘Possessed’ raken verschillende verhaallijnen met elkaar verstrengeld.

Zo is er het hoofdverhaal: dat van Olivia Lonsdale die in voormalig Joegoslavië op zoek gaat naar de erfenis van een geïmplodeerd (politiek) systeem. Ze zwerft door verlaten gebouwen, snuffelt in stoffige boeken en verdwaalt op een al decennialang niet gebruikt vliegveld. Haar gesproken bespiegelen geven een tintelende sensatie van angst, nostalgie en extatische spanning over mogelijke toekomsten wanneer alles verloren is.

1342DE0B35F2488595409EF72FFE4F73@WS03Williams en Srnicek reflecteren op de wereld terwijl beelden van de global village worden vertoont. In onze huidige door digitale media bepaalde wereld vindt alles tegelijkertijd plaats: de verschrikkingen van de oorlog in Syrië én de selfie die wordt bewerkt voor Instagram. Weg structuur, hallo chaos. De artistieke verhaallijnen ontregelen de lineariteit van ‘Possessed’. Lonsdale is net als Regan in de klassieke horrorfilm ‘The Exorcist’ (1973) aan bed gekluisterd. Niet bezeten door de duivel, maar door haar smartphone. Die dient als metafoor om de effecten van de huidige ontwikkelingen te verbeelden op ons zelfbeeld en apathische gedrag. Bepaald sterk is die metafoor niet. Één artefact is niet de oorzaak van een complexe werkelijkheid.

Veel beter werkt de artistieke verbeelding in wéér een andere verhaallijn: modellen dragen de kledingstukken uit de eerste versie van het ‘Possessed’-project. Zij lopen over een verlaten vliegveld en zorgen zo voor een contrast dat veel dieper gaat. Voelt ongemakkelijk en schuurt. Sluit prachtig aan bij een uitspraak van Lonsdale in de film: ‘Humans are a sandstorm in the machine’. Mensen zijn de zandstorm in de machine van het neoliberalisme.

Het is hoog tijd om onze toekomst te verbeelden.

‘Possessed’ is te zien in De Balie (Amsterdam), op diverse andere plekken (onder andere Filmschuur in Haarlem , filmhuis Den Haag en Lantaren/Venster in Rotterdam) en online via picl.

Verder kijken en lezen
[1] De website van Metahaven is al tijden onder constructie, maar op tumblr is het duo wel actief: mthvn.tumblr.com.
[2] Het ‘#ACCELERATE: Manifesto for an accelerationist politics’ van Alex Williams en Nick Srnicek is te lezen bij Critical Legal Thinking: criticallegalthinking.com/2013/05/14/accelerate-manifesto-for-an-accelerationist-politics.
[3] Alex Williams and Nick Srnicek (2015). Inventing the future: postcapitalism and a world without work. London: Verso Books.

Theo Ploeg

About Theo Ploeg

Dedicated accelerationist en fictional sociologist. Vertelt verhalen over mogelijke toekomst én is gelukkig in het extreme nu. Onderzoekt de toekomst van design en de kunst van het leven in een versnellende wereld bij Studio Hyperspace, doceert onder andere bij Maastricht Academy of Media, Design and Technology. Volg hem op twitter: @theoploeg.

One Comment

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.